„კაცია-ადამიანი?!“ წარმოადგენს ილია ჭავჭავაძის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სატირულ თხზულებას. ნაშრომში მკაცრი ირონიით არის გაკრიტიკებული თავადაზნაურობის ცხოვრების წესი და ქართული საზოგადოების ზნეობრივი მდგომარეობა. ნაწარმოების მთავარი გმირია ლუარსაბ თათქარიძე, რომლის მოშლილი მეურნეობა, სიზარმაცე, თვითკმაყოფილი უმოქმედობა და გლეხებისადმი უგულო დამოკიდებულება სიმბოლოდ იქცევა იმ სოციალური კლასისა, სადაც „კაცობა“ დაყვანილია მხოლოდ სმა-ჭამაზე ორიენტირებულ ბიოლოგიურ არსებობამდე. მოთხრობის ეპიგრაფი – „მოყვარეს პირში უძრახე, მტერს – პირს უკანაო“ და კომენტარი – „ჩვენ პირთან საქმე არ გვაქვს, ჩვენ საზოგადო ჭირზედა ვწერთ“ – ნათლად აჩვენებს, რომ ილიას კრიტიკის სამიზნე მხოლოდ ლუარსაბის ოჯახი კი არა, მთელი ქართული საზოგადოებაა. მოთხრობაში გამოყენებული მძაფრი ირონიული ტონი მკითხველს „გამოღვიძებისკენ“ უბიძგებს. გვაფიქრებს, თუ რას ნიშნავს იყო „კაცი“ და რა შედეგებამდე შეიძლება მიგვიყვანოს ეროვნული, ზნეობრივი იდენტობისა და მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის გაქრობამ. „კაცია-ადამიანი?!“ „საქართველოს მოამბის“ მეოთხე ნომერში, „მ. ჯიმშერიძის“ ფსევდონიმით, 1863 წელს პირველად გამოქვეყნდა.