"პოემა „განდეგილი“ ილია ჭავჭავაძის შემოქმედების გვიანდელ, ფილოსოფიური ძიებების პერიოდს განეკუთვნება. ილიამ მისი წერა დაარულა 1883 წლის 6 თებერვალს. პოემა საზოგადოებას თავად ავტორმა წაუკითხა იმავე წლის 10 თებერვალს, დავით სარაჯიშვილის სახლში. პირველი პუბლიკაცია 1883 წლის მარტის დასაწყისში ჟურნალ „ივერიის“ მეორე ნომერში შედგა. იმავე წელს ის ცალკე წიგნადაც გამოიცა. პოემა, რომლის მოქმედებაც მყინვარწვერზე ვითარდება, ილიას ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ფილოსოფიური და ალეგორიული ნაწარმოებია. მასში დასმულია სულისა და ხორცის, ზესთამიწიერისა და მიწიერი ცხოვრების მარადიული კონფლიქტი, ასევე ასკეტიზმისა და ადამიანური ვნების დაპირისპირება. პოემის მხატვრული ლოგიკით დაგმობილია ქვეყნიერებისაგან და საზოგადოებრივი ცხოვრებისაგან განდგომა. ილია, მართალია, ავლენს ღრმა ინტერესს რელიგიური მოტივებისადმი, თუმცა საბოლოო ჯამში, უპირატესობას ანიჭებს მიწიერ მოვალეობასა და აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას, რითაც პოემა ინარჩუნებს მწერლის ეროვნულ-პატრიოტული იდეოლოგიის ერთგულებას. პოემა მდიდარია რომანტიკული ელემენტებით, განსაკუთრებით კი მწყემსი ქალის იდეალიზებული სახით. ნაწარმოების გამოცემას მყისიერი და დიამეტრულად საპირისპირო გამოხმაურება მოჰყვა, რაც მის მწვავე საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მნიშვნელობაზე მიუთითებს. პოზიტიურ შეფასებებთან ერთად, კრიტიკოსთა ნაწილი მას აფასებდა როგორც ფორმით, ისე შინაარსით დაწუნებულს, ზოგიერთი კი მასში ხედავდა ილიას „პესიმისტურ შეხედულებას სააქაოზე“. საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების და ქართულ ლიტერატურაზე იდეოლოგიური ზეწოლის გაძლიერების პერიოდში ილია ჭავჭავაძის მემკვიდრეობა აქტიურად განიხილებოდა საბჭოთა ლიტერატურათმცოდმეების მიერ. ამ პერიოდში დაიწყო ილიას თხზულებათა კრებულების სისტემატიზებული გამოცემები. 1925 წლის გამოცემა (როგორც 1925-1951 წლების გამოცემების ციკლის ნაწილი), რომელიც 3 ათასიანი ტირაჟით გამოვიდა „უნივერსალური სახალხო ბიბლიოთეკის“ სერიით, ეყრდნობოდა 1892 წლის გამოცემას, რომელიც ტექსტოლოგების მიერ მიჩნეული იყო ილიას ავტორისეული ნების ამსახველ ტექსტად. ამრიგად, „განდეგილის“ 1925 წლის გამოცემა არ არის უბრალოდ ხელახალი ბეჭდვა; ის არის მნიშვნელოვანი რგოლი ილიას კანონიკური ტექსტის დადგენის პროცესში და წარმოადგენს იმ გამოცემების სერიას, რომლითაც საბჭოთა ლიტერატურათმცოდნეობა ცდილობდა ილიას თხზულებების საბოლოო, გასწორებული ვარიანტის შექმნას, 1892 წლის ავტორისეულ წყაროზე დაყრდნობით.