კრებული აერთიანებს ილია ჭავჭავაძის სამ გამორჩეულ პროზაულ ნაწარმოებს – „მგზავრის წერილები", „ოთარაანთ ქვრივი" და „კაცია-ადამიანი?!". აღნიშნული ნაშრომები წარმოადგენს XIX საუკუნის მეორე ნახევრის ქართული საზოგადოების მძაფრ და მრავალმხრივ სურათს, სადაც ავტორი კრიტიკულად აფასებს ეროვნულ და სოციალურ პრობლემებს. „მგზავრის წერილები": ნაწარმოები აგებულია მოგზაურობის ფორმატზე, სადაც ავტორი კონტრასტში აყენებს საქართველოს წარსულის დიდებასა და მის თანამედროვე რეალობას. ეს არის ღრმა ფილოსოფიური ნაწარმოები, რომელიც ეროვნული თვითშეგნების გაღვივებასა და საზოგადოების სულიერი გამოფხიზლებისაკენ მოუწოდებს. „ოთარაანთ ქვრივი": ეს არის სოციალურ-ყოფითი მოთხრობა, რომელიც გვაცნობს კლასობრივ უთანასწორობასა და ბატონყმობის გადმონაშთებით დაზარალებულ ადამიანებს. მთავარი გმირი, ოთარაანთ ქვრივი, სიცოცხლის ბოლომდე იბრძვის შვილის, გიორგის ღირსეული მომავლისთვის. ნაწარმოები წარმოაჩენს უბრალო ადამიანის ტრაგედიასა და მის უზარმაზარ შინაგან ძალას. „კაცია-ადამიანი?!": ეს გახლავთ ილიას ყველაზე მძაფრი სატირა თავადაზნაურობისა და ფეოდალური მენტალიტეტის წინააღმდეგ. მთავარი პერსონაჟის, ლუარსაბ თათქარიძის, უსაქმურობითა და გულგრილობით სავსე ცხოვრება წარმოადგენს მთელი ეპოქის სულიერი სიცარიელის ალეგორიას. მოთხრობა კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს, თუ რა არის ჭეშმარიტი ადამიანობა და როგორია ღირსეული მოქალაქის ვალი.