ილია ჭავჭავაძის პოემაში – “დედა და შვილი”, აღწერილია მომაკვდავი დედის დიალოგი მის შვილთან. ნაწარმოებში ილიამ მტკივნეულად წარმოსახა პიროვნული და ეროვნული მოვალეობის დაპირისპირება, დრამატული მომენტი, როცა ოჯახური სიყვარული და მოვალეობის გრძნობა ერთმანეთს უპირისპირდება. პოემაში წარმოჩენილია დედისა და შვილის ურთიერთობის ტრაგიკული სიმძიმე და დედობრივი სიყვარულის ძალა. ასევე, ტექსტი ხაზს უსვამს ილიასთვის არსებით თემებს: ღირსების უკომპრომისო დაცვასა და სამშობლოს მიმართ ერთგულების შეურყეველობას. ჭავჭავაძემ აღნიშნული პოემა 1860 წელს დაწერა, სათაურით “ქართვლის დედა”, თუმცა, პოემის პირველი პუბლიკაციისთვის, ცენზურამ აღნიშნული სათაური შეცვალა და ჟურნალ „კრებულის“ მესამე ნომერში, 1871 წელს, პოემა იბეჭდება სათაურით: “დედა და შვილი”. სათაურის ქვეშ იყო ილიას მინაწერი: „დრამატული ეპიზოდი თამარ მეფის დროებიდამ ოსმალებთან ომის წინ. უძღვნი თ. პეტრე ნაკაშიძეს“. ილიამ სათაური თავადვე შეცვალა 1879 წელს.