ილია ჭავჭავაძის მოთხრობა „სხარტულა“ წარმოადგენს მცირე მოცულობის, თუმცა იდეითა და შინაარსით მნიშვნელოვან ნაწარმოებს, რომელიც ხაზგასმით ასახავს ქართველ ხალხში არსებულ ფოლკლორულ ტრადიციებს, შრომისმოყვარეობას, გონიერებას და სამართლიანობისკენ სწრაფვას. ტექსტი აგებულია სახალისო, ლაღ და მოძრავ ნარატივზე, რომლის ცენტრში მყოფი გმირები სხვადასხვა ცხოვრებისეულ სიტუაციაში ერთმანეთთან გონებრივ შეჯიბრში — „სხარტულაში“ ერთვებიან. მოთხრობა წარმოაჩენს, თუ როგორ აფასებს ხალხი სიბრძნეს, ჭკუას, სწრაფ აზროვნებასა და გამჭრიახობას, რომლებიც ნებისმიერ სოციალურ გარემოში წარმატების საფუძველია. ილიასთვის „სხარტულა“ არის არა მხოლოდ აზარტული გონებრივი თამაში, არამედ ხალხის ხასიათისა და მენტალიტეტის სარკე: ის გვაჩვენებს ქართულ ხუმრობაზე აგებულ სამყაროს, სადაც სიმართლე, კეთილშობილება და სამართლიანობა ბოლოს მაინც იმარჯვებს. ერთმანეთთან შეჯიბრებული პერსონაჟების მიერ მოფიქრებული ხრიკები, ხატოვანი მეტყველება და სიტუაციური იუმორი ქმნის თბილ, ცხოვრებისეულ და მხიარულ ატმოსფეროს, ხოლო ნაწარმოების დასრულება მკითხველს უტოვებს განცდას, რომ ჭკუა, კეთილი გულით და ადამიანური ღირსებებით გაერთიანებული, ნებისმიერ სირთულეს დაძლევს. „სხარტულა“ არის ილიას იუმორისტული პროზის მაგალითი, სადაც მწერალი მარტივი ამბით გადმოსცემს დიდ იდეას — ხალხური სიბრძნე და სწრაფი გონება ის ფასეულობებია, რომლებიც ეროვნულ თვითმყოფადობას ამდიდრებს და ქართველის იდენტობას განსაზღვრავს. წიგნს წინ უძღვის ბორის კანდელაკის წინასიტყვაობა და იგი გამოცემულია 1962 წელს „ლიტერატურული გაზეთის“ მიერ.