ილია ჭავჭავაძის პოემა „კაკო ყაჩაღი: რამდენიმე სურათი ანუ ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდამ“ ასახავს ქართველი გლეხის მძიმე ყოფას, სოციალური უსამართლობის პირობებში ჩამოყალიბებულ სასტიკ გარემოს და ამ გარემოს მიერ „ყაჩაღად“ ქცეული ადამიანის ტკივილს. ნაწარმოების მთავარი გმირი, კაკო, სისტემის მსხვერპლია — კაცი, რომელსაც გარემო და ადამიანური ბოროტება აიძულებს კანონის გარეთ აღმოჩნდეს. ჭავჭავაძე ამ ნაწარმოებით ავლენს სოციალური უთანასწორობის მორალურ შედეგებს, უსამართლო სოციალური წყობის დამანგრეველ გავლენას და თანაგრძნობის აუცილებლობას. ილია ჭავჭავაძის მეგობრის, ალექსანდრე (კოხტა) აფხაზის მიხედვით, პოემის შექმნის განმაპირობებელი 1859 წელს მომხდარი რეალური შემთხვევა იქცა: პეტერბურგიდან ახლად ჩამოსული კოხტა აფხაზის მოსანახულებლად, გზაში მიმავალ ილიას სოფელ კარდანახთან გზა გადაუღობა იქაურმა აბრაგმა — გაუხარაშვილმა. საუბრის შემდეგ, როცა გაუხარაშვილმა გაიგო ილიას ვინაობა, სტუმრად მიიწვია. გაუხარაშვილთან სტუმრობა და მის მიერ მოყოლილი ამბავი გამხდარა სწორედ ილიას შთაგონება და პოემაში ასახული ეპიზოდების საფუძველი. პოემის პირველი ბეჭდური ვერსია გვხვდება 1863 წელს, და მოიცავდა მხოლოდ შესავალ ნაწილს, რომელიც წყდება სტრიქონზე: „ეხლანდელ დედამ ვეღარ გაზარდოს.“ ხოლო წინამდებარე ვერსია გამოიცა 1907 წელს, ილიას გარდაცვალების შემდეგ.