ილია ჭავჭავაძის ისტორიულ-პატრიოტული პოემა „მეფე დიმიტრი თავდადებული“ 1899 წელს გამოიცა თბილისში, გრ. ჩარკვიანის სტამბაში. პოემა, რომელიც პირველად 1887 წელს გამოქვეყნდა ჟურნალ „ივერიაში“, დაწერილია სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ექვთიმე III-ის შთაგონებით, რომელმაც ილიას დიმიტრის ცხოვრების ამბავი მიაწოდა. პოემაში აღწერილია საქართველოს მეფის, დიმიტრი II-ის თავგანწირვის ისტორიული ეპიზოდი, როდესაც მან ქვეყნის გადასარჩენად თათარ-მონღოლთა ყაენის წინაშე ნებაყოფლობით დადო თავი. ეს ნაწარმოები უმნიშვნელოვანესია ილიას შემოქმედებაში, რადგან სიმბოლურად განასახიერებს ჭეშმარიტი მოქალაქეობრივი თავდადებისა და ეროვნული პასუხისმგებლობის იდეალს. 1899 წლის გამოცემა, რომელიც ავტორის სიცოცხლეში და შემოქმედებითი სიმწიფის პერიოდში დაიბეჭდა, მკითხველს საშუალებას აძლევდა, ღრმად გაეაზრებინა ეროვნული თვითშეგნებისა და თავისუფლების ფასი, რაც ილიას „ვეფხისტყაოსნისეული“ კონცეფციის – „სჯობს სახელოვანი სიკვდილი, სამარცხვინოსა სიცოცხლესა“ – გაგრძელება იყო.